Decreet houdende diverse bepalingen inzake energievoorziening, tariefmaatregelen en compensatieregelingen, tarifaire regulering en nutsvoorzieningen

Het Vlaams Parlement heeft het volgende decreet aangenomen en wij, Regering, bekrachtigen het.

INHOUDSTAFEL

Hoofdstuk 1. Algemene bepaling
Hoofdstuk 2. Bepalingen inzake leveringszekerheid en capaciteitsreserves
Hoofdstuk 3. Bepalingen inzake netontwikkeling en aansluitingsbeleid
Hoofdstuk 4. Bepalingen inzake meetinfrastructuur en gegevensbeheer
Hoofdstuk 5. Bepalingen inzake warmtenetten en tarieven
Hoofdstuk 6. Bepalingen inzake noodleveranciers en continuïteit van levering
Hoofdstuk 7. Bepalingen inzake sociaal tarief en kwetsbare afnemers
Hoofdstuk 8. Bepalingen inzake tarifaire regulering van nutsvoorzieningen
Hoofdstuk 9. Bepalingen inzake consumentenbescherming en facturatie
Hoofdstuk 10. Bepalingen inzake energiearmoede en ondersteuningsmechanismen
Hoofdstuk 11. Bepalingen inzake flexibiliteit en aggregatie
Hoofdstuk 12. Bepalingen inzake meetdiensten en kwaliteitsnormen
Hoofdstuk 13. Bepalingen inzake balansverantwoordelijkheid en onbalans
Hoofdstuk 14. Bepalingen inzake lokale energiecoöperaties en participatie
Hoofdstuk 15. Bepalingen inzake gegevensuitwisseling en clearing
Hoofdstuk 16. Bepalingen inzake energieopslag en netneutraliteit
Hoofdstuk 17. Bepalingen inzake tariefplafonds bij uitzonderlijke marktomstandigheden
Hoofdstuk 18. Bepalingen inzake compensatie bij onderbrekingen
Hoofdstuk 19. Bepalingen inzake drinkwater- en rioleringscomponenten
Hoofdstuk 20. Bepalingen inzake openbaredienstverplichtingen
Hoofdstuk 21. Bepalingen inzake proefprojecten en sandboxregelingen
Hoofdstuk 22. Bepalingen inzake toezicht, handhaving en sancties
Hoofdstuk 23. Overgangsbepalingen
Hoofdstuk 24. Bepalingen inzake monitoring en evaluatie
Hoofdstuk 25. Bepalingen inzake delegatie en uitvoeringsbesluiten
Hoofdstuk 26. Samenloop- en conflictregels
Hoofdstuk 27. Slotbepalingen

HOOFDSTUK 1. Algemene bepaling

Artikel 1. ( 01/02/2026 - Begripsomschrijvingen, doel en toepassingsgebied )

Dit decreet stelt algemene regels vast inzake energievoorziening, tariefmaatregelen en compensatieregelingen, tarifaire regulering en nutsvoorzieningen binnen het Vlaamse Gewest. Het is van toepassing op elektriciteit, aardgas, thermische energie geleverd via warmtenetten, en drinkwater als essentiële nutsvoorzieningen. Voor de toepassing van dit decreet wordt verstaan onder:

1. afnemer: elke natuurlijke persoon of rechtspersoon die energie of water afneemt voor eindverbruik;
2. huishoudelijke afnemer: een afnemer die hoofdzakelijk voor huishoudelijke doeleinden afneemt;
3. kleinverbruiker: een afnemer met een jaarlijks afnameprofiel onder de door de Vlaamse Regering vastgestelde drempelwaarden;
4. leverancier: een onderneming die energie of water verkoopt aan afnemers;
5. netbeheerder: de entiteit die het distributienet of transmissienet voor de betrokken nutsvoorziening uitbaat;
6. distributienettarief: het tarief voor het gebruik van het distributienet en de daarmee verbonden diensten;
7. capaciteitstarief: het tariefcomponent dat is gebaseerd op gereserveerde of gemeten piekcapaciteit van de aansluiting;
8. kritieke gebeurtenis: een situatie waarin de bevoorradingszekerheid of volksgezondheid ernstig bedreigd is ten gevolge van schaarste, infrastructuuruitval of natuurrampen;
9. noodleverancier: de door de Vlaamse Regering aangewezen entiteit die tijdelijk de levering waarborgt bij falen van een leverancier;
10. Vlaamse Regulator voor Energie en Nutsvoorzieningen (VREN): de onafhankelijke regulator belast met tarifaire regulering en toezicht overeenkomstig dit decreet;
11. VDN: het Vlaams Dataknooppunt Nutsvoorzieningen voor gestandaardiseerde gegevensuitwisseling tussen marktpartijen.

De Vlaamse Regering kan nadere regels vaststellen voor de uitvoering van dit decreet.

HOOFDSTUK 2. Bepalingen inzake leveringszekerheid en capaciteitsreserves

Artikel 2. ( 01/10/2025 - Kader voor bevoorradingszekerheid en strategische reserves )

De netbeheerders voor elektriciteit en aardgas stellen om de drie jaar een toereikendheidsanalyse op met een horizon van ten minste vijf jaar. Op basis van die analyse kan de Vlaamse Regering een mechanisme voor strategische reserves activeren. De toewijzing van capaciteitsverplichtingen gebeurt via een transparante veiling met vooraf bekendgemaakte selectiecriteria, waaronder beschikbaarheid, reactietijd en kostenefficiëntie. De VREN keurt de veilingdocumenten en de standaardcontracten vooraf goed.

HOOFDSTUK 3. Bepalingen inzake netontwikkeling en aansluitingsbeleid

Artikel 3. ( 01/12/2025 - Termijnen en vergoedingen bij aansluiting en verzwaring )

De distributienetbeheerder respecteert bij nieuwe aansluitingen en verzwaringen de volgende termijnen, te rekenen vanaf de aanvaarde aanvraag: 30 dagen voor kleinverbruikers en 90 dagen voor grootverbruikers. Bij overschrijding van de termijn is een forfaitaire vertragingsvergoeding verschuldigd die door de VREN wordt vastgesteld, gedifferentieerd naar spanningsniveau en vermogen. De Vlaamse Regering bepaalt uitzonderingen bij overmacht en legt nadere regels vast voor gefaseerde netuitbreidingen.

HOOFDSTUK 4. Bepalingen inzake meetinfrastructuur en gegevensbeheer

Artikel 4. ( 01/03/2026 - Uitrol slimme meters en gegevensbeschikbaarheid )

De distributienetbeheerders realiseren uiterlijk op 31 december 2028 een uitrolgraad van 95% slimme meters bij kleinverbruikers. Het VDN waarborgt non-discriminatoire toegang tot meet- en verbruiksgegevens voor afnemers, leveranciers, aggregatoren en erkende energiedienstverleners op basis van geïnformeerde toestemming. De gegevensformaten en interfaces volgen door de VREN goedgekeurde technische specificaties. De Vlaamse Regering stelt de bewaartermijnen en toegangsprofielen vast.

HOOFDSTUK 5. Bepalingen inzake warmtenetten en tarieven

Artikel 5. ( 01/01/2026 - Tariefkader en transparantie voor warmte )

Warmtenetbeheerders passen een kostengeoriënteerd tarief toe dat bestaat uit een capaciteitscomponent en een volumetrische component. De VREN stelt een maximumtarief en een indexatiemechanisme vast, rekening houdend met brandstofmix, efficiëntie en omgevingscondities. Facturen vermelden afzonderlijk vaste en variabele kosten, meetschattingen en eventuele compensaties. De Vlaamse Regering bepaalt de voorwaarden voor sociale beschermingsmaatregelen op warmtenetten.

HOOFDSTUK 6. Bepalingen inzake noodleveranciers en continuïteit van levering

Artikel 6. ( 15/11/2025 - Aanwijzing en activering van noodleveranciers )

De Vlaamse Regering wijst na openbare oproep voor elektriciteit, aardgas en drinkwater één of meerdere noodleveranciers aan voor een termijn van vier jaar. Activering gebeurt bij intrekking van een leveringsvergunning, insolventie of kritieke gebeurtenis. De noodleverancier neemt de klantenportefeuille tijdelijk over onder de door de VREN goedgekeurde standaardvoorwaarden. De kosten en redelijke marge worden vergoed via een door de VREN beheerde clearingregeling, gefinancierd uit een sectorbijdrage.

HOOFDSTUK 7. Bepalingen inzake sociaal tarief en kwetsbare afnemers

Artikel 7. ( 01/02/2026 - Automatische toekenning en financiering sociaal tarief )

Het sociaal tarief voor elektriciteit, gas, warmte en drinkwater wordt automatisch toegekend aan rechthebbenden op basis van gegevenskoppeling met authentieke bronnen. Leveranciers passen het sociaal tarief toe vanaf de eerste factuur na notificatie. De meerkosten worden gecompenseerd via een solidariteitsbijdrage op de distributienettarieven, met jaarlijkse regularisatie onder toezicht van de VREN. De Vlaamse Regering preciseert doelgroepcriteria en bewijsstukken.

HOOFDSTUK 8. Bepalingen inzake tarifaire regulering van nutsvoorzieningen

Artikel 8. ( 01/01/2026 - Tariefmethodologie en kwaliteitskoppeling )

De VREN stelt, na openbare raadpleging, de tariefmethodologie 2027-2030 vast voor distributienetbeheerders en warmtenetbeheerders. De methode bevat stimulansen voor efficiëntie en innovatie, en koppelt een deel van de toegelaten inkomsten aan kwaliteitsindicatoren waaronder onderbrekingsduur, tijdige aansluiting en klantenservice. De Vlaamse Regering keurt de kwaliteitsindicatoren en streefwaarden goed.

HOOFDSTUK 9. Bepalingen inzake consumentenbescherming en facturatie

Artikel 9. ( 01/09/2025 - Heldere facturatie en verbod op ongevraagde contractwissels )

Leveranciers gebruiken een gestandaardiseerd factuurmodel met duidelijke uitsplitsing van energieprijs, nettarieven, heffingen en compensaties. Ongevraagde contracten of ongevraagde contractwissels zijn verboden. De afnemer beschikt over een herroepingsrecht van veertien dagen bij afstands- en colportageverkoop. De VREN ziet toe op naleving en kan bindende richtsnoeren vaststellen.

HOOFDSTUK 10. Bepalingen inzake energiearmoede en ondersteuningsmechanismen

Artikel 10. ( 01/10/2025 - Vlaams Energie- en Nutsarmoedefonds )

Er wordt een Vlaams Energie- en Nutsarmoedefonds (VENUF) opgericht ter financiering van tijdelijke ondersteuningsmaatregelen voor kwetsbare afnemers, waaronder noodcheques en schuldbegeleiding. Het fonds wordt gespijsd door een jaarlijkse dotatie, bijdragen uit administratieve geldboeten en vrijwillige stortingen. De Vlaamse Regering bepaalt de toekenningsmodaliteiten en de verantwoording van de bestedingen.

HOOFDSTUK 11. Bepalingen inzake flexibiliteit en aggregatie

Artikel 11. ( 01/03/2026 - Rechten van aggregatoren en toegang tot data )

Erkende aggregatoren verkrijgen, met toestemming van de afnemer, toegang tot meetgegevens via het VDN en kunnen flexibiliteitsdiensten aanbieden aan netbeheerders en leveranciers. Netbeheerders publiceren jaarlijks hun flexibiliteitsbehoeften. Vergoedingen voor geleverde flexibiliteit zijn transparant en non-discriminatoir. De VREN stelt standaardcontracten en prestatie-indicatoren vast.

HOOFDSTUK 12. Bepalingen inzake meetdiensten en kwaliteitsnormen

Artikel 12. ( 01/12/2025 - Erkenning meetoperatoren en kwaliteitsborging )

Meetoperatoren worden erkend indien zij voldoen aan door de Vlaamse Regering vastgestelde technische en organisatorische eisen, waaronder kalibratieprocedures, dataveiligheid en klachtenafhandeling. Jaarlijkse audits zijn verplicht. Bij ernstige tekortkomingen kan de VREN de erkenning schorsen of intrekken.

HOOFDSTUK 13. Bepalingen inzake balansverantwoordelijkheid en onbalans

Artikel 13. ( 01/01/2026 - Onbalanskosten en prikkels voor nauwkeurigheid )

Balansverantwoordelijken dragen de kosten van onbalans overeenkomstig door de VREN goedgekeurde regels die de nauwkeurigheid van prognoses stimuleren en gaminggedrag voorkomen. Differentiatie naar tijdsresolutie en systeemstress is toegestaan. Netto-inkomsten uit onbalans worden aangewend ter verlaging van nettarieven.

HOOFDSTUK 14. Bepalingen inzake lokale energiecoöperaties en participatie

Artikel 14. ( 01/02/2026 - Tariefprikkels voor burgerparticipatie )

Projecten met aantoonbare burgerparticipatie via erkende lokale energiecoöperaties kunnen in aanmerking komen voor een gereduceerd aansluitrecht en een beperkte korting op de capaciteitstariefcomponent, binnen door de VREN vastgestelde plafonds en budgetten. De Vlaamse Regering bepaalt de erkenningsvoorwaarden en de rapportageverplichtingen voor coöperaties.

HOOFDSTUK 15. Bepalingen inzake gegevensuitwisseling en clearing

Artikel 15. ( 01/09/2025 - Verplicht gebruik van het Vlaams Dataknooppunt Nutsvoorzieningen )

Marktpartijen gebruiken voor alle marktprocessen inzake aansluiting, switch, meting en facturatie de door het VDN beheerde standaarden en interfaces. De VREN stelt de governance-structuur van het VDN vast, inclusief besluitvormingsprocedures, toegangstarieven en incidentbeheer. Incidenten met significante impact worden binnen vier uur gemeld aan de VREN.

HOOFDSTUK 16. Bepalingen inzake energieopslag en netneutraliteit

Artikel 16. ( 01/03/2026 - Tariefbehandeling van opslag en neutraliteit van netbeheerders )

Energieopslaginstallaties worden voor nettarieven behandeld op basis van netto-afgenomen en netto-ingespoten volumes, zonder dubbele heffing. Netbeheerders waarborgen neutraliteit ten aanzien van marktactiviteiten en scheiden regulierte en commerciële activiteiten organisatorisch en boekhoudkundig. De VREN ziet toe op naleving en kan corrigerende maatregelen opleggen.

HOOFDSTUK 17. Bepalingen inzake tariefplafonds bij uitzonderlijke marktomstandigheden

Artikel 17.

Dit artikel is nog niet in werking. Hieronder vindt u de eerste "toekomstige versie".

( Datum afhankelijk van externe gebeurtenis - Activering van tijdelijke tariefplafonds )

Bij vaststelling van een kritieke gebeurtenis kan de Vlaamse Regering, op gemotiveerd voorstel van de VREN, tijdelijke tariefplafonds instellen voor essentiële componenten van de eindfactuur van huishoudelijke afnemers, met een maximale duur van zes maanden, verlengbaar eenmaal. De maatregel is proportioneel, niet-discriminatoir en voorziet in compensatie voor gereguleerde entiteiten.

HOOFDSTUK 18. Bepalingen inzake compensatie bij onderbrekingen

Artikel 18. ( 01/01/2026 - Forfaitaire compensaties en procedure )

Bij onvoorziene onderbrekingen van de levering door de distributienetbeheerder langer dan acht uur ontvangen huishoudelijke afnemers een automatische forfaitaire compensatie per aaneensluitende tijdsduurschijf. Voor grootverbruikers geldt een aangepaste regeling gebaseerd op niet-geleverde energie of water. Uitsluitingen gelden bij overmacht. De VREN stelt nadere regels en compensatiebedragen vast en ziet toe op automatische uitbetaling.

HOOFDSTUK 19. Bepalingen inzake drinkwater- en rioleringscomponenten

Artikel 19. ( 01/10/2025 - Integratie en transparantie van water- en rioolcomponenten )

Indien water- en rioolcomponenten samen met andere nutsvoorzieningen worden gefactureerd, worden ze duidelijk onderscheiden weergegeven en toegepast volgens eigen tariefstructuren. Kruissubsidiëring is verboden. De Vlaamse Regering bepaalt de minimale informatienormen en de spelregels voor gecentraliseerde inningsdiensten.

HOOFDSTUK 20. Bepalingen inzake openbaredienstverplichtingen

Artikel 20. ( 01/12/2025 - ODV-kader en compensatiemechanisme )

Openbaredienstverplichtingen inzake sociale bescherming, noodlevering, universele dienstverlening en energiebesparing worden door de Vlaamse Regering vastgesteld. De daaruit voortvloeiende nettokosten worden volledig en tijdig gecompenseerd via een door de VREN beheerd heffings- en compensatiemechanisme. Dubbele vergoeding is uitgesloten.

HOOFDSTUK 21. Bepalingen inzake proefprojecten en sandboxregelingen

Artikel 21.

Dit artikel is nog niet in werking. Hieronder vindt u de eerste "toekomstige versie".

( 01/06/2026 - Reguleringssandbox voor innovatieve diensten )

De VREN kan, na goedkeuring door de Vlaamse Regering, voor een maximale duur van twee jaar afgebakende afwijkingen toestaan van niet-fundamentele verplichtingen ten behoeve van proefprojecten met duidelijke maatschappelijke meerwaarde. De afwijkingen zijn beperkt, omkeerbaar en onderworpen aan strikte monitoring en verslaggeving.

HOOFDSTUK 22. Bepalingen inzake toezicht, handhaving en sancties

Artikel 22. ( 01/09/2025 - Toezichtbevoegdheden en bestuurlijke geldboeten )

De VREN beschikt over onderzoeks- en auditbevoegdheden, inclusief het vorderen van informatie en het uitvoeren van plaatsbezoeken tijdens kantooruren. Bij inbreuken kan de VREN een waarschuwing, een bindende aanwijzing of een bestuurlijke geldboete opleggen. De maximale geldboete bedraagt 2% van de relevante jaaromzet, of 50.000 euro voor natuurlijke personen. Bij recidive kan de boete tot 4% worden verhoogd. Rechtsmiddelen worden binnen dertig dagen ingesteld bij de bevoegde rechtscolleges.

HOOFDSTUK 23. Overgangsbepalingen

Artikel 23. ( 01/10/2025 - Overgang van lopende contracten en projecten )

Lopende leveringscontracten blijven onder hun bestaande voorwaarden van kracht tot de eerstvolgende contractvernieuwing, met uitzondering van dwingende consumentenbeschermingsbepalingen die onmiddellijk van toepassing zijn. Projecten in uitvoering krijgen een aanpassingsperiode van twaalf maanden om aan dit decreet en zijn uitvoeringsbesluiten te voldoen. De VREN kan, op gemotiveerd verzoek, eenmalig zes maanden uitstel verlenen.

HOOFDSTUK 24. Bepalingen inzake monitoring en evaluatie

Artikel 24. ( 01/01/2026 - Rapportage en evaluatiecyclus )

De VREN publiceert jaarlijks een monitoringsrapport over de uitvoering van dit decreet, inclusief indicatoren inzake betaalbaarheid, kwaliteit van dienstverlening, investeringen, flexibiliteit en energiearmoede. De Vlaamse Regering evalueert om de drie jaar de doeltreffendheid en doelmatigheid van de bepalingen en bezorgt het Vlaams Parlement een verslag met eventuele bijstuurvoorstellen.

HOOFDSTUK 25. Bepalingen inzake delegatie en uitvoeringsbesluiten

Artikel 25. ( 01/09/2025 - Delegatie aan de Vlaamse Regering )

De Vlaamse Regering stelt de nadere regels vast voor de uitvoering van dit decreet, waaronder technische standaarden, termijnen, formulieren, gegevensmodellen, erkenningsprocedures, rekenregels voor tarieven en compensaties, en de governance van het VDN. Zij kan bevoegdheden delegeren aan de VREN binnen de in dit decreet voorziene kaders.

HOOFDSTUK 26. Samenloop- en conflictregels

Artikel 26.

Dit artikel is nog niet in werking. Hieronder vindt u de eerste "toekomstige versie".

( 01/05/2026 - Samenloop en lex specialis )

Bij samenloop met andere Vlaamse regelgeving geldt dit decreet als lex specialis voor onderwerpen die het specifiek regelt. Indien bepalingen onverenigbaar blijken, primeert de bepaling die het best de betaalbaarheid, leveringszekerheid en consumentenbescherming waarborgt, na gemotiveerde toets door de VREN en bevestiging door de Vlaamse Regering.

HOOFDSTUK 27. Slotbepalingen

Artikel 27. ( 01/09/2025 - Inwerkingtreding en bekendmaking )

Dit decreet treedt in werking op 1 september 2025, met uitzondering van de artikelen die een andere datum vermelden of waarvan de inwerkingtreding afhankelijk is van een externe gebeurtenis. De Vlaamse Regering kan de inwerkingtreding van individuele bepalingen vervroegen of uitstellen binnen een marge van zes maanden. Dit decreet wordt bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad.